Światowy kryzys gospodarczy z 1650 roku

Światowy kryzys gospodarczy z 1650 roku

Przyczynami awansu Zachodu zajmiemy się wyczerpu­jąco w następnym rozdziale. Najpierw jednak spójrzmy na czynniki, które wpłynęły na upadek imperium indyjskiego: w większej części miały charakter wewnętrzny, a tylko za jeden współodpowiedzialny był Zachód: za ekonomiczną katastrofę połowy XVII wieku. Europejska autodestrukcja na skutek wojny trzydziestoletniej, na której dorobiło się imperium Mogołów, również Indie wtrąciła w kryzys go­spodarczy, eksport na Zachód niemal całkiem się załamał. W 1653 roku handel jedwabiem, kamieniami szlachetnymi, perłami i saletrą nie osiągnął nawet 1 procenta rozmiarów sprzed wojny, w przypadku farb i przypraw było tego 15 procent, a sprzedaż stosunkowo najstabilniejszego produk­tu eksportowego, bawełny, osiągnęła zaledwie jedną piątą wartości sprzed wojny.

Wprawdzie długofalowa polityka gospodarcza Indii nie mogła zapobiec krwawym konfliktom między katolikami i protestantami w odległej Europie, natomiast na pewno warto było podjąć próbę niedopuszczenia do samobójstwa krowy, którą się tak długo doiło. Można sobie wyobrazić pewne działania dyplomatyczne i finansowe ze strony su­permocarstwa Indii i kto wie, może zwaśnione obozy zdały­by się na muzułmańskiego władcę jako pośrednika?

 

Lecz nawet gdyby ten stopień aktywnej imperialistycznej polityki nie przyniósł Mogołom żadnej alternatywy, trze­ba było koniecznie jeszcze w okresie koniunktury nakręco­nej dostawami wojennymi zadbać o zabezpieczenie na czas powojenny. Jednak władcy Szachdżahanowi, który w roku 1628 przejął,schedę po swoim ojcu Dżahangirze, nie ukazało się we śnie siedem tłustych i siedem chudych krów, jak swego czasu faraońskiemu top-menedżerowi Józefowi, celebrował więc dalej podziwiany na całym świecie luksus – aż wraz z go­spodarką załamały się też wpływy do kasy państwowej.